İnanç Turizm Altın Üçgeni

İNANÇ TURİZM ALTIN ÜÇGENİ

İlimiz bütünüyle bir açık hava müzesi gibidir. Diyarbakır – Bitlis yolu girişinden itibaren sağlı sollu tarihi binaların sıralandığı görünür. Bitlis’e özgü mimarisi ile yamaçlara dizilen eski kesme taş evler, şehir içindeki köprüler, hanlar, hamamlar, çeşmeler, kümbetler, camiler, minareler ile haşmetli Bitlis Kalesi, Gökmeydan yokuşu (eski adıyla Mahmut Ağa yokuşu) ve İhlasiye Medresesi gibi nice güzel eserler dikkati çeker.

Bitlis’in tarihi bu yapısı kadar, yetiştirmiş olduğu tarihi şahsiyetlerde, ilimize değer katmaktadır. Bunlardan en önemli iki şahsiyete dikkat çekmek istiyorum. Biri Bediüzzaman Şeyh Said-i Nursi diğeri de Müştak Babadır. Bu iki önemli Bitlisli ile bir de bunlara – her ne kadar Bitlis ili hudutları içerisinde olmasa da ilimize yakın olan ve Bitlisliler tarafından çok benimsenen – Veysel Karani Hazretlerini katarak, islam aleminin değerli bu üç şahsiyeti ile, bir inanç turizm altın üçgenini oluşturup, yöremize ayrı bir özellik kazandırmamız mümkündür.
Bütün islam aleminin bildiği ve saydığı bir deha olan Bediüzzaman Şeyh Said-i Nursi (Kürdi) 1878’de Hizan’ın İsparit Nahiyesinin Nurs köyünde doğdu. Yöresindeki çeşitli medreselerden ve birçok molladan eğitim aldı. Bir gece rüyasında Hz. Muhammed’i gördü. Babasından izin alıp, Müküs Ocağındaki Mir Hasan Medresesi’ne gitti. Okuduğunu kolaylıkla anlayıp, ezberleme ve yapılan ilmi münazaraların her zaman galibi olma gibi özelliklerinden etkilenen Molla Fetullah Efendi, Said-i Nursi’yi test etmek için zor bir metinden iki satırı iki defa okuyup ezberlemesini istedi. Said-i Nursi metnin bütününü bir kez okuyup ezberledi. Bunun üzerine “zeka ile hıfsın ifrad derece de bir kimsede tecemmünü nadirdir. Bunu ancak -zamanın eşsiz güzelliği anlamına gelen- bediüzaman yapar” dedi ve ona bu lakabı verdi.
Bu dönemden sonra, Bitlis ve Van’da eğitimini ve ilmi çalışmalarını on yıl sürdürdü. Dini ilimlere olduğu kadar müspet ilimlere de büyük bir ilgisi vardı. Bu onun en büyük özelliklerinden biridir. Van’da Arapça, Türkçe ve Kürtçe olmak üzere üç dilde eğitim yapacak olan Medreset-ül Zehra üniversitesini kurmak için 1907 yılında Sultan II. Abdülhamit’e dilekçe verdi. Kabul gördü ve ödenek ayrıldı. Fakat sonu getirilemedi.
1907’ de İttihat ve Terakki Cemiyetiyle irtibata geçti. 1922 yılına kadar milli mücadelenin içinde yer aldı. 1922’de talebe yetiştirmek üzere Van’a yerleşti. 1927’de Isparta’nın Barla Nahiyesine sürgün edildi. Çok sayıda eserler yarattı, sayısız öğrencileri oldu. 1960 yılında hastalandı ve Urfa’ya gitmek istedi. Engellemelere karşı “ben oraya ölmeye gidiyorum” diyordu. Üç öğrencisi ile beraber Urfa’ya geldi. 25 Mart 1960 da seksen iki yaşında vefat etti. Beş ay sonra cenazesi devlet tarafından Isparta’ya nakledilerek, meçhul bir yere defnedildi.
Bir bakıma evliya beşiği sayılan Bitlis’in yetiştirdiği bir diğer şahsiyette, Müştak Babadır. Asıl adı Muhammed Mustafa olan Müştak Baba (Müştaki Bitlis), 1759’da Bitlis’te doğdu. Medrese tahsilini Bitlis’te tamamladı. Hoca Hasan Şirvani’den icazet (diploma) aldı. Uzun seyahatlere çıktı. İstanbul’a gitti. Selami Efendi dergahında şeyh oldu. Zamanın padişahı Sultan II. Mahmut’un çevresine girdi. 1832 yılında Bitlis’i ziyarete giderken konakladığı Muş’ta namazda iken saldırıya uğrayıp, boğularak şehit edildi. Kabristanı Muş’ta Karasu Hamamı karşısı Yeşilbaş Oteli bitişiğindedir.
Tasavvuf bilgisinin yanında musikinin de bütün inceliklerine vakıf olan Müştak Baba, müziğin, ruhun gıdası olduğunu dile getiren, ilk şairdir. Ve bir şiirinde şöyle demektedir:
- Ehl-i şikem idrak edemez musiki ilmin
- Pakize - eda cana saf, ruha gıdadır.
- Avazı-ı bülend ile demiş hazreti Lokman
- Hikmette tegani maraz-ı aşka devadır.
Engin kültürü, şiirdeki dehası, musikideki icra yeteneği ve düşünceleri ile çevresinden daima takdir toplayan, tasavvuf edebiyatının temsilcilerinden biri olan Müşfak Baba’nın Divanı çok ilginç bilgiler içermektedir. Ebcet (hem batı hem de doğu dünyasında çok eski zamanlardan kalma şiirden ve gizli ilimlere kadar birçok alanda kullanılan, harflere dayalı bir hesap sistemi) ve Cefir (Ebcete dayanan ama çok daha karmaşık bir hesaplama sistemi ile yapılan gelecek tahmini, kehanet) yolu ile gelecekten haber veren nadir kişilerden biridir. Hacı Bayram Veli’nin bulunduğu kentin, yani Ankara’nın başkent olacağını, 140 sene evvel, yılını dahi belirterek beş beyitlik bu şifreli şiiri ile dile getirdi.

Me’vâ-yı nâzeninde kim elf olursa efser

Lâ-büdd olur o me’vâ İslambol ile hem-ser

 Nun vel kalem başından alınsa nun-i Yunus

Aldıkta harf-i diger olur bu remz azhar 

Miftah-ı Sûre-i Kaf serhaddi kaf ta kaf

Munzam olunmak ister ra-yı Resûl Peygamber

 Hay huy ile ahir maksud oldu zahir

Beyt-i veliyy-ül-ekrem el-hâc iyd-i ekber

 Ey pâdişah-ı fahham sultan Hacî Bayram

Ruhan ister ikrâm Müştâk abd-i çâker

 Efser’den Türkçe “A” harfi karşılığı (elif) A

Nun’dan Türkçe “N” harfi karşılığı (nun) N

Kaf’dan Türkçe “K” harfi harfi karşılığı (kaf) K

Resûl’den Türkçe “R” harfi karşılığı (rı) R

Hay’dan ismin “ea” hali karşılığı (he ) H (A)

Ankara adı, arap harfleri ile osmanlıca yazılışında açık şekilde okunmaktadır.

 Kıymetli arkadaşım, Muş’lu hemşerimiz, edebiyatçı yazar Faruk Dinçer, 1984-1989 yıllarında Ankara Büyükşehir Belediyesi Anap Parti Meclisi Başkan Vekilliğini, icra ettiği sırada Müştak Baba’nın bu şiirini, şehrin doğu tarafından girişine yazılmasını teklif etti. Bu teklif, önceden kabul gördüyse de sonradan vazgeçildi.

 Şeyh Said-i Nursi’nin, Nurs köyünde Şeyh Said-i Nursi adına, Bitlis’in Müştak Baba mahallesinde, Müştak Baba adına yapılacak önemli eserlerle onları ölümsüzleştirip, Said-i Nursi – Müştak Baba – Veysel Karani inanç turizm altın üçgenini oluşturarak, hem onları onurlandırmış, hem de evliya beşiği olan kentimizde inanç turizmini yaratmış oluruz.

 
Cahit ZÜLFİKAR

cah-kar@hotmail.com